www.kajaki-fojutowo.pl

Wypożyczalnia kajaków - Fojutowo

Historia WKB

Historia powstania Wielkiego Kanału Brdy

 

Budowa Wielkiego Kanału Brdy

Piasek wydobywany przy kopaniu kanału częściowo wynoszony był ręcznie, na plecach lub wywożono go drewnianymi taczkami. Część materiału potrzebna do nasypu transportowana była wózkami na szynach, pchana ręcznie lub ciągnięta przez konie. Wytyczona trasa kanału była zaprojektowana w ten sposób, że na 1/3 jego długości była wykonana w nasypie. Wykonane na kanale budowle i urządzenia, takie jak akwedukty, mosty, jazy, budowane były z kamienia i cegły, łączone za pomocą zaprawy wapiennej. Uszczelnienie kanału wykonano z lepiku,waty szklanej, papy i gliny. Mniejsze budowle i urządzenia wykonano z drewna.  Część z nich sprawna była jeszcze w latach 60 XX wieku. Później  zastąpione zostały konstrukcjami betonowymi. Większość urządzeń rozdzielających wodę istnieje do dziś. Po II wojnie światowej nie wykonywano większych  zmian czy modernizacji urządzeń. Ważnym czynnikiem było utrzymanie kanału w należytym stanie, dlatego był systematycznie koszony, glinowany i odmulany. Do koszenia wykorzystywano ręcznych kos, brodząc w wodzie lub też kosą łańcuchową, do której było przymocowanych kilkanaście kos. Umożliwiało to stanie na brzegu i koszenie całej szerokości kanału. Glinowanie w celu uszczelnienia dna kanału odbywało się na dwa sposoby. Pierwszy to wykładanie gliną koryta suchego i ręcznym ubijaniu, drugi to wrzucanie gliny do kanału, gdzie woda sama rozprowadzała materiał. Odmulanie odbywało się przy osuszonym kanale.

 

Akwedukt w Fojutowie

Jest to największa tego typu budowla w Polsce. Jego szerokość wynosi 75 m. Różnica poziomów między lustrem wody kanału, a Czerskiej Strugi płynącej pod nim wynosi 9 m. Pierwotnie była to budowla kamienno – ceglana. W 1978r. po trwającym prawie dwa lata remoncie, zastąpiono ceglane łukowe sklepienie płytami żelbetowymi. W 2002r. sklepienie wyklejono płytkami, przybliżając jego wygląd do pierwotnego. Kładka pod akweduktem służyła strażnikom kanału do oględzin budowli, również do sprawdzania, czy nie ma przecieków, które mogłyby doprowadzić do zniszczenia budowli. Przy akwedukcie znajduje się kilkanaście punktów do pomiaru – żółte  końcówki rur, wystające 60 cm ponad grunt oraz miejsca umieszczone na konstrukcji akweduktu. Dwa następne akwedukty znajdują się na Małym Kanale Brdy, nie są jednak tak okazałe jak ten w Fojutowie. Od basenu Barłogi w kierunku południowym wykonano tylko wykop na odcinku 3 km, szerokości WKB tzw. Suchy Kanał. I tak miał być wybudowany czwarty akwedukt, który miał  przenieść wodę kanału nad Zwierzynkę. W efekcie kanał miał połączyć Brdę z Wdą w pobliżu Tlenia. Z niewiadomych jednak względów z inwestycji zrezygnowano.
Przyroda nad Wielkim Kanałem Brdy
Wprowadzenie wody spowodowało zwiększenie stopnia wilgotności siedlisk, czego przykładem jest różnorodność liściastych gatunków drzew i krzewów rosnących w sąsiedztwie kanału. W miejscu, gdzie kanał przebiega w nasypie, woda przebija się przez dno i tworzy niewielkie strumyczki. Charakterystyczne dla rejonu wokół WKB są porosty. Brodaczka zwyczajna najczęściej pojawia się na brzozie, uznawana jest jako roślina wskaźnikowa czystości powietrza. Związane ze środowiskiem wodnym bobry występują bardzo licznie, ślady ich żerowania widoczne są na całej długości kanału. Również licznie występują wydry. Na łąkach można zobaczyć żurawie; jeśli nie, to na pewno je usłyszymy. Na WKB gniazduje kilka par łabędzi niemych; fantastyczny widok – wystający z wody kuper, kiedy dorosłe z młodymi żerują. Licznie występuje najbardziej znana kaczka krzyżówka. Zimą, gdy kanał jest zamarznięty, przenosi się ona na Czerską Strugę, Zwierzynkę lub Bielską Strugę. W okresie od wiosny do jesieni stosunkowo licznie występują gągoły i tracze. Oba te gatunki ptaków gniazdują w dziuplach drzew. Na jeziorach i rozlewiskach można zobaczyć czaplę siwą i białą. Ich głównym pożywieniem są ryby. Na mniejsze ryby poluje zimorodek – mały niebieski ptaszek, lecący jak strzała nad lustrem wody. W trzcinowiskach można usłyszeć charakterystyczny głos bąka. Nad łąkami wzdłuż MKB możemy zobaczyć naszego największego drapieżnika bielika. Roślinność wodna kanału to głównie rogatek sztywny, moczarka kanadyjska, rzęsa drobna i trójrowkowa, strzałka wodna, jeżogłówka pojedyncza oraz kropidło wodne.

 

Historia powstania Wielkiego kanału Brdy

Król Prus Fryderyk Wilhem III, uważany przez rodaków za postępowego i wybitnego wodza narodu, był przekonany, że jego armia jest doskonale wyszkolona i uzbrojona. Dochodzi do konfliktu między Prusami, a Francją. Wojska napoleońskie stosunkowo szybko rozbijają armię pruską. W roku 1806 Napoleon wkracza do Berlina, następnie błyskawicznie przemieszcza się w głąb terytorium Prus. Pruska armia z pomocą Rosjan broni się tylko na części Pomorza.
Jak głosi legenda, Fryderyk ratował się ucieczką. Schronił się w lasach niedaleko Rytla, w małej osadzie, która potem przyjęła nazwę Königsort, w tłumaczeniu „miejsce króla”, dzisiejszy Konigort. Król w podzięce za uratowanie życia obiecał mieszkańcom puszczy polepszenie warunków ich życia. Od słów do czynów trzeba było poczekać prawie 30 lat. Tutejsze wsie i osady znajdowały się na ubogich ziemiach, ludność żyła w biedzie, utrzymując się ze zbiorów runa leśnego, bartnictwa, rybołóstwa, a nawet kłusownictwa. Wielu mieszkańców tych ziem zdecydowało się wyemigrować w celu lepszego życia. Stacjonującym w okolicy wojskom pruskim doskwierał brak paszy dla koni. Istniejące niewielkie łąki nie spełniały oczekiwań armii. Należało więc szukać nowych powierzchni. Władze, zaniepokojone procesem wyludniania i brakiem robotników do prac leśnych, postanowiły na wybranych obszarach leśnych utworzyć kompleksy łąk, które miały poprawić warunki bytu miejscowej ludności, ale przede wszystkim pozyskać paszę dla koni kawalerii pruskiej oraz umożliwić spław drewna. Wykorzystano wody rzek Czarnej Wody i Brdy, charakteryzujących się dużymi spadami w celu użyźniania przyszłych łąk.
Filarem projektu miał być Wielki Kanał Brdy, długości blisko 30 km i szerokości 16 m. Taką samą funkcję spełniały wybudowane wcześniej kanały: Kanał Czarnowodzki długości 24 km i szerokości 16 m oraz krótszy Kanał Mokierski o długości zaledwie 4 km i szerokości 8 m. Ciekami niższego rzędu miały być rowy różnej długości i szerokości  z jazami, zastawkami i przepustami.

 

Tworzenie kompleksu łąk

Łąki w okolicach Barłogów, Zielonki i Bielskiej Strugi powstały z wylesienia około 880 ha lasu. Przedzielone pasami łąki określano mianem dzielnic łąkowych. Odpowiedzialni pracownicy w okresie jesiennym zajmowali się remontami mostów, jazów i przepustów oraz odmulaniem rowów. Zima to głównie wycinka drzew przy kanale i rowach, zapewniająca przede wszystkim opał.  Wiosna – czas na wysiewy nawozów i oblewy łąk. W okresie letnim miały miejsce szacunki, które polegały na podziale łąk na działki o powierzchni ok. 1 ha. Na działkach wykaszano kwadrat 2 m x 2 m. Trawa stąd była ważona, dzięki czemu można było oszacować działkę i wystawić ją na licytację. Zjeżdżali się rolnicy z całego powiatu i stawali do przetargu. Po wykupieniu działki mieli określony czas na skoszenie i wysuszenie siana. Część łąk była na tyle podmokła, że koszenie ręczne było utrudnione i trzeba było wynosić siano na suchy ląd. W takich sytuacjach należało osuszać kanał, co przynosiło jeszcze dodatkowe korzyści, mianowicie ogromne ilości ryb, które były odławiane.
Jako pierwszy powołano Zarząd Królewski Łąk, którego zadaniem było kierowanie pracami nad zakładaniem nowych łąk oraz budową kanałów. Po odzyskaniu niepodległości firmę przekształcono w Czerski Zarząd Łąk Państwowych i podporządkowano administracji lasów państwowych. W roku  1974 zlikwidowano zarząd, a grunty włączono do Nadleśnictwa Czersk i Rytel. W 1993r. reaktywowano Nadleśnictwo Woziwoda, które przejęło część gruntów od mostka w Fojutowie do Zielonki. W 1985r. powołano spółkę wodną Wielkiego Kanału Brdy.

Jesteś tutaj: Start Wielki Kanał Brdy